Ankara Ticaret Odası (ATO) Proje Hizmetleri Meslek Komitesi koordinasyonunda düzenlenen "Kamuda Proje ve Danışmanlık Hizmet Alımlarında Sürdürülebilir Yaklaşımlar Çalıştayı" 18 Haziran 2026 tarihinde Ankara Ticaret Odası Duatepe Salonu`nda gerçekleştirildi.

Kamu İhale Kurumu (KİK) başkan yardımcısı ve KİK uzmanları, başta DSİ, KGM, TCDD, İlbank, MEB gibi ilgili kamu kurumlarının ve Bakanlıkların yöneticileri, meslek odaları, mesleki sivil toplum kuruluşları ve sektör temsilcilerinin yer aldığı çalıştaya; Odamız adına Genel Sekreterimiz Ayşecan Akşit katılım sağladı.  

Kamuda proje ve danışmanlık hizmet alımlarında uygulanan mevcut mevzuat, ihale süreçlerinde karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri değerlendirildi. Ayrıca proje ve danışmanlık hizmetlerinin sürdürülebilirliği, kalite odaklı değerlendirme yöntemleri, yaklaşık maliyet hesapları, aşırı düşük teklifler, R katsayısı uygulamasında yaşanan sorunlar ve mesleki yeterlilik kriterleri üzerine görüş alışverişinde bulunuldu.

Kamu ihale mevzuatında proje ve danışmanlık hizmet alımları, mimarlık ve mühendislik disiplinleriyle birlikte değerlendirilse de, şehir planlama hizmetleri gerek üretim süreçleri gerekse yasal onay mekanizmaları bakımından bu süreçlerden çok daha derin ve olumsuz etkilenmektedir. Sektörde yaşanan tıkanıklığı, nitelik kaybını ve kentsel ölçekte ortaya çıkan sorunları özetleyen temel hususlar ile Odamızın çözüm önerileri aşağıda kamuoyunun ve idarelerin bilgisine sunulmaktadır:

Planlama hizmetleri, inşaat veya üretim faaliyetleri gibi somut ve fiziki bir mal ürünü barındırmaz; yoğun entelektüel emeğe, analitik verilere ve vizyona dayalı bir süreç yönetimidir. İdareler tarafından yaklaşık maliyet analizleri ve ihale dosyaları hazırlanırken işin sadece "çıktı ve personel giderinden" ibaret görülmesi, planlamanın ürettiği kamusal değeri yok saymaktadır. Sınır değer katsayılarının düşürülmesiyle önü açılan kontrolsüz fiyat kırımları, planlama hizmetini sıradan bir mal alımı seviyesine indirgemekte ve nitelikli şehircilik hizmeti üretilmesini imkansız kılmaktadır.

Şehir planları, diğer teknik projeler gibi sadece kurum içi teknik personelin kabulü veya idari onayıyla yürürlüğe girmemektedir. Planlama süreçleri, doğası gereği çok aktörlüdür ve nihai olarak Belediye Meclislerinin onayına tabidir. Meclis süreçleri, kurumsal bürokratik aşamalar ve yasal askı-itiraz süreleri nedeniyle özellikle büyük ölçekli planlama çalışmaları yıllarca sürebilmektedir. Bu uzun zaman zarfında, ihaleyle sözleşmeye bağlanmış olan iş bedelleri, makroekonomik dalgalanmalar ve yüksek enflasyon karşısında tamamen erimekte ve müellif firmaların ekonomik sürdürülebilirliğini zor sokmaktadır. 

Mevcut ihale sistemindeki aşırı fiyat kırımları ve uzun onay süreçleri nedeniyle müellifler, ihale kapsamında aldıkları bütüncül işlerden kar edemez, hatta maliyetlerini bile karşılayamaz duruma düşmektedir. Mevcut sistem, uygulayıcıları hayatta kalabilmek adına bütüncül iş yapmak  yerine, plan onaylandıktan sonra yapılacak parçacıl plan değişikliklerine bağımlı hale getirmektedir. Bu durum, şehircilik ilkelerinin en temel kuralı olan "Bütüncül Planlama" yaklaşımını tamamen devre dışı bırakmaktadır. Bugün kentlerimizde kronik hale gelen; ulaşım, trafik, altyapı yetersizliği ve sağlıksız yapılaşma gibi kentsel krizlerin en önemli sebeplerinden biri, ihale sisteminin doğrudan tetiklediği bu parçacıl planlama anlayışıdır. Ayrıca şehircilik hizmetleri salt olarak imar planı revizyonları ya da imar planı değişikliklerinden oluşmamaktadır. Sağlıklı ve sürdürülebilir kentsel ve kırsal alanlar için araştırma ve analiz çalışmaları yapılması önemlidir. Veriye dayalı kentsel ve kırsal değerlendirmeler için ulaşım, ekosistem, kentsel yoğunluk, kentsel tasarım v.b gibi şehir planlamanın sorumluluğundaki birçok konuya ilişkin bilgi üretimi sağlanacak ihalelerin de kamu kurumları tarafından öncelenmesine yönelik süreçler desteklenmelidir.

Şehir planlama işlerinin kamusal riski ve geleceği inşa etme sorumluluğu göz önüne alınarak; sağlıklı kentleşme ve sürdürülebilir bir gelecek için aşağıdaki yasal ve idari düzenlemelerin yapılması hayati bir zorunluluktur:

• Planlama hizmetlerinin, emek yoğun ve yüksek uzmanlık gerektiren yapısı gözetilerek sunulan tüm tekliflerin ortalaması olan fiyata en yakın teklifin ihaleyi üstlenmesi şeklinde düzenleme yapılması ve sınır değer katsayısının (N) planlama disiplininin özelliklerini yansıtacak şekilde yeniden belirlenmesi,

• İhale değerlendirmelerinde sadece fiyat odaklı yaklaşımın terk edilerek "Fiyat Dışı Unsurların" (Teknik Kalite Puanının) ağırlığının mutlak hakimiyet kazanması,

• Belediye Meclisi onay süreçleri gibi müellifin yetki ve kontrolü alanında olmayan yasal gecikmeler için sözleşmelere adil reel fiyat farkı ve eskalasyon mekanizmalarının eklenmesi,

Kamuda proje ve danışmanlık hizmet alımlarında kalite, teknik yeterlilik ve sürdürülebilirlik esaslı yaklaşımların geliştirilmesine katkı sağlayan bu yasal düzenleme önerilerimizin; mesleğimiz, üyelerimiz ve kamu yararı açısından büyük önem taşıdığını belirtir, yasal mevzuat değişikliklerine yönelik kurumsal çalışmalarımızın ve girişimlerimizin takipçisi olacağımızı kamuoyuna bildiririz.

TMMOB Şehir Plancıları Odası